Nakon što su u Sjedinjenim Američkim Državama 3. novembra održani međuizbori, promjena većine na Capitol Hillu mogla bi donijeti oštar nadzor nad politikom SAD-a na Balkanu.
U fokusu bi se, prema analitičarima, mogli naći lobiranje, sudbina OHR-a i Južna interkonekcija.
Demokratska kontrola nad oba doma američkog Kongresa nakon međuizbora donijet će snažniji angažman Washingtona na Zapadnom Balkanu, ocjenjuje za Fenu Amanda Thorpe, viša saradnica Centra za Evropu pri Atlantskom vijeću.
Iako će izvršna vlast i dalje voditi glavnu riječ u vanjskoj politici, Thorpe očekuje da će Kongres preuzeti aktivniju ulogu kroz budžetske odredbe, saslušanja o secesionizmu u Bosni i Hercegovini i izboru novog visokog predstavnika, te pritisak na administraciju Donalda Trumpa da provede sankcije protiv destabilizirajućih aktera i istraži kontroverze poput Južne interkonekcije.
Nakon pobjede demokrata, profesor međunarodnih odnosa na londonskom Univerzitetu Regent’s Neven Anđelić ipak ne očekuje radikalne zaokrete u odnosima SAD-a prema BiH. On podsjeća da su interesi Donalda Trumpa prema BiH i regiji prvenstveno ekonomski i to “lični, a ne nacionalni”, što ga izdvaja od prethodnika koji su prioritet davali sigurnosti.
Britanski adut za OHR?
Anđelić ukazuje na to da je još od formiranja OHR-a dolazilo do neslaganja visokih predstavnika i njihovih američkih zamjenika, ali ona nikada nisu bila ovako oprečna.
“Trump, pod novim okolnostima, nakon pobjede demokrata, može pustiti Milorada Dodika niz vodu, prepustiti Evropljanima da izaberu novog visokog predstavnika, ali će zauzvrat nešto tražiti od Evrope”, kaže Anđelić za DW.
Podsjeća na nedavnu promjenu britanskog premijera i ambicije te zemlje prema EU, kao i na Trumpovo ranije odbijanje da prihvati prijedloge EU za visokog predstavnika.
“Zato mislim da bi bilo mudro i svima prihvatljivo da nova visoka predstavnica ili predstavnik bude osoba iz Velike Britanije. Prije pola godine spekulisalo se imenom Catherine Ashton, ali nije ona jedina”, ističe Anđelić.
Odgovarajući na upit DW-a koliko promjena u Kongresu može uticati na prostor za lobiranje vlasti RS-a i njihove kontakte s krugovima bliskim Trumpu, Kurt Bassiner, viši saradnik Vijeća za politiku demokratizacije (DPC), napominje da izvršna vlast ima široka ovlaštenja, pa promjena vlasti u Kongresu ne smanjuje direktno Trumpov manevarski prostor.
Lobiranje RS-a pod lupom istraga
“Ali kontekst se mijenja, uz vjerovatnoću pojave širokog spektra istraga o preplitanju ličnih poslovnih interesa i ideoloških afiniteta u američkoj vanjskoj politici. Zbog velike medijske pažnje koju je privuklo lobiranje Republike Srpske u Washingtonu, vjerovatno je da će ovaj aspekt Trumpove politike biti podvrgnut pomnom preispitivanju”, kaže Bassiner.
Količina novca koju je RS potrošila na predstavljanje u Washingtonu je, prema njegovim riječima, “bez presedana”.
Bassiner upozorava da su kreatori politike prečesto podcjenjivali desničarske i identitetske ideološke aspekte koji su obilježili djelovanje ne samo u RS-u, već i u krugovima HDZ-a.
Milorad Dodik i njegov krug plaćenih pomagača uveliko su igrali na kartu takozvanog „civilizacijskog saveza“ i odbrane tradicionalnih vrijednosti, što se u praksi pretvorilo u podršku ekstremnoj desnici unutar NATO saveznika – trend koji se godinama potiskivao unutar State Departmenta.
