Prekrajanje povijesti, rušenje spomenika, devastiranje nekropola stećaka – te nacionalno – ideološke matrice i pristupi nisu zaobišli kulturno naslijeđe Bosne i Hercegovine u ratu, a posljednjih godina taj barbarizam nastavljen je i u miru. Nakon Bobovca, Jajca i Stoca na red je došao i Stari grad Dubrovnik kod Ilijaša, u Kantonu Sarajevo, gdje određena grupa ljudi na čelu sa dvojicom entuzijazista, a uz podršku lokalne zajednice posljednjih godina provode svoje blasfemične i neutemeljenje ideje o obnovi tzv. dubrovačke kolonije nadomak Ilijaša.
Sve ovo ne bi bilo sporno da je doista tako u povijesnim vrelima i arheološkim ostacima na terenu. Uvlačenje Dubrovnika u pozadinu priče ima za cilj stvoriti narativ o Bosni kao zemlji koja nema svoju povijest i kontinuitet uz perfidne pokušaje prekrajanja povijesti i izgradnje crkve unutar zidina tvrđave uz opasku, da ako je bila trgovačka kolonija morala je imati i crkvu pa zašto je ne bi obnovili. Pošto je trenutna situacija na terenu ukazivala na neke druge pretpostavke i saznanja, a kako su nas iskustva iz bliže povijesti poučila, teško da bi u ideološkoj i nacionalnoj projekciji navedenih sudionika jedan pored drugog mogli postojati ostaci crkve i džamije, naročito ako se uzme u obzir da je u očima pojedinaca osmanski sultan Mehmed II Fatih osvajač, rušitelj i progonitelj katolika.
Hronologija dešavanja
Tokom mjeseca oktobra 2019. godine općina Ilijaš kao investitor, te firma Color Paleta, kao izvođač radova devastirali su i narušili kulturno – historijsko naslijeđe na lokalitetu nacionalnog spomenika BiH u Ilijašu. Devastacija je izvršena teškim mašinama – bagerima. Tom prilikom došlo je do rušenja zidova i prekopavanja unutrašnjosti tvrđave. U periodu od 10. do 25.10.2019. na nacionalnom spomeniku u Ilijašu pored narušavanja zidova i ostataka iz srednjeg vijeka srušeni su ostaci džamije i kamenog mihraba iz 15.stoljeća. Na prilazu gradu srušeni su, oštećeni i polomljeni nišani posadnika ovog grada. Od kraja oktobra 2019. do juna 2020. godine nije bilo značajnijih aktivnosti na gradu jer su devastatori i rušitelji aktivno radili na dobijanju saglasnosti i dozvola za rad od Federalnog ministarstva kulture i sporta – Zavoda za zaštitu spomenika i Federalnog ministarstva prostornog uređenja.
Prema saznanjima firma Color Paleta u vlasništvu je Joze Jozića, bivšeg uposlenika SDB-a, dok je potrebnu proceduru oko izbora najpovoljnije firme i tenderisanja provela općina Ilijaš i pomoćnica općinskog načelnika iz Službe za društvene djealtnosti. Navedena firma u vrijeme radova, tačnije u vrijeme rušenja nije posjedovala, kao ni Općina Ilijaš, potrebne dozvole te je FUIP zatvorila prostor nacionalnog spomenika, a federalni inspektori podnijeli su krivičnu prijavu u Tužilaštvu Kantona Sarajevo protiv lica koje su učestvovale u rušenju nacionalnog spomenika.
Šutnja nadležnih
Ostaje nejasno zašto se Komisija za nacionalne spomenike BiH i Kantonalni zavod za zaštitu spomenika KS nisu uključili u ovaj problem, naročito uzimajući u obzir da se radi o nacionalnom spomeniku. Čak štoviše Elaborat obnove i zaštite ovog spomenika izradio je Zavod za zaštitu spomenika koji je konstatovao, zabilježio, fotodokumentovao i u Elaborat unijio navedene podatke, a sa sobom lično su ponijeli ostatke mukarnasa sa mihraba kao dokaz. Bager arheologiju proveo je Institut za arheologiju, Filozofskog fakulteta u Sarajevu, a prema Elaboratu zaštitnih konzervatorsko – restauratorskih radova i arheoloških istraživanja na južnom perimetralnom zidu Starog grada Dubrovnika, koji je izradio Robert Stergar i direktor Zavoda za zaštitu spomenika Ante Vujnović 2019. godine. Uvidom u Elaborat precizirano je da se arheološki radovi provode u slojevima od po 25 cm i to ručno a ne bagerom. Zavod za zaštitu spomenika pri Federalnom ministarstvu kulture i sporta istovremeno je i nadzor koji je navedene propuste i rušenje odobrio sa Komisijom iz Federalnog ministarstva kulture i sporta. Bezobzirno rušenje nacionalnog spomenika i njegovo prekrajanje novim zidanjima jednako je rušenju spomenika u ratu a primjer Dubrovnika i Ilijaša je samo još jedan od primjera gdje se bosanska državnost radi sitnog interesa isporučuje u ruke UZP-a.
Krivične prijave
Na kraju, kako nezvanično saznajemo, protiv navedenih učesnika i saučesnika u ovom urbicidu i rušenju temelja državnosti Bosne i Hercegovine podignuta krivična prijava i provodi se opsežna istraga. Odgovore na rušenje Starog grada Dubrovnika u Ilijašu, nacionalnog spomenika BiH i ostataka džamije i mihraba, kao i mezaristana, trebaju dati mnogi.
O neregularnosti oko Javnog tendera, izbora firme, dobijanje dozvola, arheoloških i konzervatoerskih radova, učešća federalnih i kantonalnih institucija, te posebno lokalne zajednice PRESS će pisati narednih dana.
