Evropa razmatra vlastiti nuklearni štit dok slabi oslanjanje na američku zaštitu

Ponovno insistiranje američkog predsjednika Donalda Trampa (Donald Trump) na Grenlandu otvorilo je staru, ali dugo potiskivanu raspravu u Evropi: trebaju li evropske sile razvijati vlastito nuklearno oružje. 

Iako je Švedska decenijama bila snažan zagovornik nuklearnog razoružanja, ugledni listovi poput Dagens Nyhetera sada iznose ideje o zajedničkom nordijskom nuklearnom programu, potencijalno u saradnji s Njemačkom.Analitičari ocjenjuju da su to prvi ozbiljni signali političkog zaokreta i da se u Evropi ruše tabui stari desetljećima, prenosi Jutarnji list pisanje The Economista.

U današnjim okolnostima evropski političari sve češće, iako uglavnom iza zatvorenih vrata, razgovaraju o sigurnosnom osiguranju u slučaju povlačenja američkog „nuklearnog kišobrana“. Poljski premijer Donald Tusk prošle je godine izjavio da bi i Poljska mogla doći u situaciju da joj zatreba vlastiti nuklearni arsenal. Ipak, ključni pomaci trenutno se dešavaju unutar dvije jedine evropske nuklearne sile – Velike Britanije i Francuske.

Značajan preokret dogodio se u martu prošle godine, kada je Fridrih Merc (Friedrich Merz), sadašnji njemački kancelar, javno pokazao interes za nuklearnu saradnju. Nedugo zatim, francuski predsjednik Emanuel Makron (Emmanuel Macron) najavio je pokretanje „strateške rasprave“ o tome da li bi francusko nuklearno odvraćanje moglo štititi i evropske saveznike. Francuska je tu ambiciju kasnije formalno ugradila u svoju nacionalnu sigurnosnu strategiju, šaljući jasnu poruku da se na američku zaštitu više ne može bezuslovno oslanjati.

Najkonkretniji korak u tom smjeru bila je Deklaracija iz Northwooda, potpisana s Velikom Britanijom u julu 2025. godine. Tim dokumentom London i Pariz dogovorili su koordinaciju potencijalne upotrebe svog nuklearnog oružja. Uz to, Francuska je po prvi put pozvala Veliku Britaniju da prisustvuje njenoj vježbi „Poker“, tromjesečnoj demonstraciji francuske zračne strateške nuklearne sile.

Evropski zvaničnici razmatraju niz konkretnih mjera koje bi mogle ojačati zajedničku sigurnost kontinenta. Među njima su zajedničke vojne vježbe koje bi uključivale simulacije nuklearnih udara u saradnji s evropskim zračnim snagama, kao i logistička podrška saveznika, uključujući zaštitu nuklearnih podmornica ili osiguravanje operativne podrške avionima.Jedna od opcija jeste i razmještanje francuskih aviona sposobnih za nošenje nuklearnog oružja na teritoriji Njemačke. Također se razmatra i uspostavljanje zajedničke nuklearne upravljačke grupe, koju bi činili diplomati i visoki vojni oficiri iz više evropskih država.Sjedinjene Američke Države prema tim idejama ostaju skeptične, tvrdeći da evropski nuklearni arsenali nisu dovoljno snažni da zamijene američki nuklearni štit. Francuski stručnjaci, međutim, uzvraćaju doktrinom „dovoljne snage“, prema kojoj je presudna spremnost na reakciju, a ne sama količina oružja.